Ble yn union mae’r terfyn?

Mae anghydfodau am derfynau yn rhywbeth rydw i’n dod ar eu traws yn rheolaidd fel Syrfëwr Siartredig RICS sy’n gweithio ym maes arolygu gwledig a datrys anghydfodau tir, ac mae’n faes yr wyf yn arbenigo ynddo. Gallant ddechrau gyda rhywbeth mor syml â chodi ffens neu wrych newydd, a chyn hir, gall dau gymydog gael barn wahanol iawn am ble mae’r terfyn mewn gwirionedd. Ymateb cyffredin yw: “Wel, mae cynllun y Gofrestrfa Tir yn dangos ble mae’r terfyn.”

Yn anffodus, nid yw mor syml â hynny’n aml. Mae’r rhan fwyaf o gynlluniau teitl y Gofrestrfa Tir yn gweithio ar yr hyn a elwir yn rheol terfynau cyffredinol. Dan Adran 60 Deddf Cofrestru Tir 2002, nid yw’r terfyn a ddangosir ar y teitl cofrestredig fel arfer yn pennu union leoliad y terfyn cyfreithiol.

Mewn geiriau eraill, mae’r llinell goch ar gynllun y Gofrestrfa Tir yn gyffredinol yn awgrym – ni ddylid ei thrin yn awtomatig fel llinell fanwl gywir y gellir ei mesur a’i marcio ar y ddaear.

Mae hyn yn arbennig o berthnasol gydag eiddo gwledig, lle gallai terfynau gynnwys hen wrychoedd, glannau afonydd, ffosydd, waliau a ffensys sydd wedi bod yno ers cenedlaethau. Wrth edrych ar anghydfod am derfynau, dim ond rhan o’r darlun yw’r cynllun teitl felly. Gall gweithredoedd a thrawsgludiadau hanesyddol, hen gynlluniau, ffotograffau o’r awyr a mapio tir i gyd fod yn ddefnyddiol. Yr un mor bwysig yw mynd allan ar y safle ac edrych ar y dystiolaeth ffisegol ar y tir.

Yn aml, nid oes un darn o dystiolaeth yn rhoi’r ateb. Mae’n achos o roi’r gwahanol ddarnau o’r jig-so at ei gilydd i ddeall ble y bwriadwyd i’r terfyn cyfreithiol fod yn wreiddiol.

Rwyf hefyd yn defnyddio offer arolygu GNSS wrth ymchwilio i faterion terfynau. Mae’r offer mapio a syrfeo tir hwn yn caniatáu inni arolygu a chofnodi nodweddion ffisegol perthnasol a gwybodaeth arall sy’n ymwneud â’r terfyn yn gywir. Unwaith y bydd lleoliad terfyn wedi’i gytuno neu ei benderfynu, gellir defnyddio’r un offer i nodi’r llinell terfyn y cytunwyd arni yn gywir ar y tir.

Fy nghyngor i bob amser yw delio ag ansicrwydd yn gynnar. Cyn symud ffens, tynnu hen nodwedd terfyn neu ganiatáu i anghytundeb waethygu, cymerwch ychydig o amser i sefydlu pa dystiolaeth sydd ar gael.

Wedi’r cyfan, gall llain gymharol fach o dir ddod yn hynod ddrud unwaith y bydd anghytundeb rhwng cymdogion yn troi’n anghydfod terfyn llawn.

A chofiwch, nid y llinell goch ar gynllun y Gofrestrfa Tir o reidrwydd yw’r gair olaf.

Rwy’n arbenigo mewn datrys anghydfodau terfynau a thir, felly os ydych chi’n gweld eich hun yn rhan o anghydfod am derfynau, neu os hoffech gyngor am leoliad terfyn tir neu eiddo, mae croeso i chi gysylltu â mi i drafod y mater: tom@baileysandpartners.co.uk neu ffôn symudol: 07538 039889